Stacja badawcza
Czasu i Natury
O MIEJSCU
Nowy rozdział
w historii Pałacu
w Świdnie
Świdno to gniazdo rodu Świdzińskich herbu Półkozic, po raz pierwszy wzmiankowane już w 1329 roku. Barokowo-klasycystyczny pałac, dziś wpisany do rejestru zabytków, powstawał od połowy XVIII wieku, otoczony zabytkowym parkiem krajobrazowym i doliną Pilicy.
Przez dwa stulecia rezydencja zmieniała właścicieli i przeznaczenie: od siedziby ziemiańskiej, przez ośrodek naukowy, po lata zaniedbania.
Dziś rozpoczyna się jej kolejny rozdział.
Obecnym właścicielem pałacu i jednym z inicjatorów jego rewitalizacji jest Marcin Rusak - projektant i założyciel Fundacji Świdno. To on, razem ze swoim zespołem nadaje temu miejscu nowy kierunek: laboratorium czasu, natury i materii.
Dowiedz się więcej
1329
Pierwsza wzmianka o dobrach Świdna
Świdno pojawia się w Kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego jako gniazdo rodu Świdzińskich herbu Półkozic.
POŁ. XVIII W.
Początek budowy Pałacu
Budowę rezydencji rozpoczyna Stanisław Antoni Świdziński, wojewoda rawski.
POCZ. XIX W.
Ostateczny kształt i park
Pałac zyskuje dzisiejszą formę za czasów Antoniego Świdzińskiego; wokół zakładany jest park krajobrazowy, kontynuowany później przez rodzinę Stadnickich.
1842–1909
Adam Boniecki
Właścicielem majątku zostaje Adam Boniecki – wybitny heraldyk, autor „Herbarza Polskiego”.
1945
Nacjonalizacja
Po wojnie majątek zostaje upaństwowiony i rozparcelowany; pałac zmienia funkcje wielokrotnie – od siedziby Instytutu po prywatny ośrodek konferencyjny.
1970
Polska Akademia Nauk – Instytut Chemii Fizycznej
Instytut przejął pałac z myślą o ulokowaniu w nim Laboratorium Sygnałów Progowych – jednostki badawczej prowadzącej prace wymagające środowiska wolnego od zakłóceń elektromagnetycznych. Oprócz przestrzeni laboratoryjnych w budynku znajdowały się także pokoje gościnne, przeznaczone dla pracowników Instytutu.
LATA 90. XX W.
Powrót do Rodziny
Po przemianach ustrojowych rodzina spadkobierców odzyskuje prawa do majątku.
DZISIAJ
Nowy rozdział – Fundacja Świdno
Marcin Rusak podejmuje się rewitalizacji pałacu i otwiera go na sztukę, naukę i edukację poprzez powołanie Fundacji Świdno.
Park otaczający Świdno jest częścią historii tego miejsca. Rosną tu stare drzewa, zachowały się ślady dawnego założenia parkowego, a otaczający krajobraz od pokoleń tworzą sady charakterystyczne dla regionu grójeckiego.
Dla Fundacji park jest przestrzenią, o którą chcemy dbać i którą chcemy lepiej poznawać. Interesuje nas zarówno jego historia, jak i to, jak zmienia się dziś – wraz z porami roku, roślinami, zwierzętami i ludźmi, którzy z niego korzystają.
W kolejnych latach park będzie stopniowo odnawiany z poszanowaniem jego charakteru. Chcemy chronić istniejące drzewa, wzbogacać bioróżnorodność oraz przywracać gatunki związane z lokalnym krajobrazem. Wierzymy, że troska o naturę zaczyna się od uważnej obserwacji i zrozumienia miejsca.
Park będzie otwarty dla spacerów, spotkań, warsztatów i wspólnego odkrywania przyrody. Ma być miejscem, w którym można zwolnić, przyjrzeć się otoczeniu i lepiej poznać krajobraz jednego z najstarszych regionów sadowniczych w Polsce.
O PROJEKCIE
3 Filary
Projektu
Nowa instytucja kultury
Projekt ma na celu stworzenie miejsca, w którym historia, natura i współczesna kultura wzajemnie się uzupełniają. Fundacja Świdno będzie rozwijać program edukacyjny i kulturalny oparty na relacji między projektowaniem, rzemiosłem i przyrodą, zapraszając do wspólnego odkrywania, uczenia się i działania.
Renowacja zabytku
Planowane prace mają na celu przywrócenie zabytkowego Pałacu w Świdnie do użytkowania. Obiekt od wielu lat pozostaje niedostępny z powodu swojego stanu technicznego i wymaga kompleksowych działań remontowych oraz konserwatorskich.
Budowanie tożsamości regionu
Program Fundacji Świdno powstaje w dialogu z mieszkańcami oraz lokalnymi organizacjami. Konsultacje społeczne pomogły określić zarówno przyszłe funkcje zabytkowego pałacu, jak i kierunki działań kulturalnych, edukacyjnych i społecznych rozwijanych w tym miejscu.
Tworzony program będzie odpowiadał na potrzeby różnych grup odbiorców - dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów - ze szczególnym uwzględnieniem osób, które na co dzień mają ograniczony dostęp do kultury, w tym osób z niepełnosprawnościami. Celem Fundacji jest stworzenie miejsca otwartego, dostępnego i zapraszającego do aktywnego uczestnictwa.
ZAŁOŻENIA FUNDACJI
Materia jako
proces, nie
produkt
Fundacja Świdno powstaje, by badać, chronić i twórczo interpretować relacje między czasem, naturą i materią. W Pałacu w Świdnie chcemy stworzyć laboratorium, w którym testowane będą materiały oraz procesy starzenia i rozkładu - miejsce, które uczy patrzeć na materię jako na proces, a nie produkt.
Nawiązując do tradycji dawnej Pracowni Sygnałów Progowych - miejsca ciszy i skupienia - planujemy rozwijać współczesną „pracownię progu czasu i materii”, docelowo otwartą na warsztaty, wystawy i rezydencje.
Nauka i edukacja
Planowane badania nad materiałami naturalnymi i efemerycznymi oraz programy edukacyjne.
Sztuka i kultura
Docelowo: rezydencje, wystawy i pokazy — spotkanie artystów i naukowców w jednym miejscu.
Ochrona dziedzictwa
Opieka nad dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym pałacu oraz jego parku. Ochrona dziedzictwa niematerialnego
FUNDATOR
Marcin Rusak
Marcin Rusak – artysta, projektant i założyciel Fundacji Świdno. W swojej praktyce bada relacje między naturą, czasem i materialnością, wykorzystując botanikę jako narzędzie poznania oraz punkt wyjścia do tworzenia obiektów, instalacji i nowych materiałów. Jego prace powstają na styku sztuki, rzemiosła i badań naukowych, a ich wspólnym mianownikiem jest obserwacja procesów wzrostu, rozpadu i zachowania.
Prace Marcina Rusaka prezentowane były na międzynarodowych wystawach i znajdują się w kolekcjach prywatnych oraz instytucjonalnych na całym świecie.
PREZES FUNDACJI
Tamara Pilawska - Baranowska
Tamara Pilawska-Baranowska – strateg i menedżerka, współtworząca rozwój Marcin Rusak Studio od jego początków. Odpowiada za długofalowy rozwój organizacji, budowę jej modeli działania oraz tworzenie struktur, które pozwalają łączyć ambitną praktykę twórczą z odpowiedzialnym i zrównoważonym wzrostem.
Jako inicjatorka i Prezes Fundacji Świdno odpowiada za rozwój jej misji oraz budowę miejsca otwartego na badania, edukację i współpracę. Wierzy, że trwałe instytucje powstają tam, gdzie troska o dziedzictwo spotyka się z odwagą myślenia o przyszłości, a lokalne zasoby stają się impulsem do tworzenia nowych wartości dla społeczności i kultury.
DYREKTOR PROGRAMOWA
Agata Stafiej - Bartosik
Agata Stafiej-Bartosik – ekspertka w obszarze innowacji społecznych, zrównoważonego rozwoju i budowania współpracy między sektorem publicznym, biznesem oraz organizacjami społecznymi. Od wielu lat wspiera rozwój inicjatyw, które łączą wiedzę, przedsiębiorczość i zaangażowanie społeczne, tworząc trwałe rozwiązania odpowiadające na współczesne wyzwania. Jest Dyrektorką Ashoka Polska oraz współtwórczynią licznych projektów z zakresu odpowiedzialnego rozwoju i partnerstw międzysektorowych.
W Fundacji Świdno wnosi doświadczenie w projektowaniu współpracy, angażowaniu społeczności oraz rozwijaniu inicjatyw o długofalowym wpływie społecznym. Wspiera budowę miejsca, w którym badania, edukacja, kultura i ochrona przyrody tworzą wspólną przestrzeń dialogu i działania.
Region grójecki od pokoleń kształtowany jest przez sadownictwo. To tutaj powstał jeden z najważniejszych w Europie krajobrazów kulturowych związanych z uprawą drzew owocowych – mozaika sadów, alei, gospodarstw i niewielkich miejscowości, której rytm wyznaczają kolejne pory roku. Dziedzictwo tego miejsca to nie tylko same sady, lecz także wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie: umiejętności uprawy, szczepienia drzew, przechowywania owoców, lokalne zwyczaje, sezonowość pracy oraz silna więź mieszkańców z krajobrazem. To właśnie ten niematerialny wymiar stanowi jeden z najcenniejszych zasobów regionu.
Jednocześnie region stoi dziś przed potrzebą poszukiwania nowych kierunków rozwoju. Tradycyjne rolnictwo i agroturystyka pozostają ważnym elementem lokalnej gospodarki, jednak coraz większego znaczenia nabierają kultura, edukacja i turystyka oparta na doświadczeniu miejsca. Bliskość Warszawy, zachowany krajobraz sadów oraz dolina Pilicy – jednej z ostatnich dużych, zachowujących naturalny charakter rzek w Polsce, wyróżniającej się bogactwem siedlisk, ptaków i nadrzecznych ekosystemów – tworzą wyjątkowe warunki do rozwoju jednodniowej turystyki kulturowej i przyrodniczej.
Przykłady takich miejsc istnieją już w Polsce. Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, pracownia Xawerego Wolskiego czy Fundacja Fangora pokazują, że instytucje kultury zlokalizowane poza dużymi miastami mogą stać się celem podróży samym w sobie, budując lokalną tożsamość i wspierając rozwój regionu. Fundacja Świdno rozwija się w podobnym kierunku – jako miejsce badań, edukacji i kultury zakorzenione w krajobrazie sadów oraz historii regionu grójeckiego. Jej celem jest nie zastępowanie istniejących inicjatyw, lecz uzupełnianie ich o nowy wymiar, łączący naturę, projektowanie i dziedzictwo kulturowe.
Fundacja Świdno położona jest w sąsiedztwie doliny Pilicy – jednego z najcenniejszych przyrodniczo krajobrazów środkowej Polski. Naturalnie meandrująca rzeka, starorzecza, piaszczyste łachy, łąki zalewowe i lasy nadrzeczne tworzą mozaikę siedlisk, która od dziesięcioleci pozostaje ostoją wielu gatunków roślin i zwierząt. Ten wyjątkowy charakter sprawił, że dolina została objęta europejską siecią obszarów chronionych Natura 2000, chroniącą zarówno cenne siedliska, jak i gatunki o znaczeniu dla zachowania bioróżnorodności w skali Europy.
Bliskość tego krajobrazu stanowi ważny element tożsamości Fundacji Świdno. Natura nie jest tu jedynie tłem dla działań kulturalnych, lecz punktem wyjścia do badań, edukacji i budowania relacji między człowiekiem a środowiskiem. Współistnienie dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego tworzy unikalny kontekst dla rozwijania programów poświęconych ochronie bioróżnorodności, krajobrazu oraz wiedzy o lokalnych ekosystemach.
Stacja badawcza Czasu i Natury
1329
Pierwsza wzmianka o dobrach Świdna
Świdno pojawia się w Kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego jako gniazdo rodu Świdzińskich herbu Półkozic.
POŁ. XVIII W.
Początek budowy Pałacu
Budowę rezydencji rozpoczyna Stanisław Antoni Świdziński, wojewoda rawski.
POCZ. XIX W.
Ostateczny kształt i park
Pałac zyskuje dzisiejszą formę za czasów Antoniego Świdzińskiego; wokół zakładany jest park krajobrazowy, kontynuowany później przez rodzinę Stadnickich.
1842–1909
Adam Boniecki
Właścicielem majątku zostaje Adam Boniecki – wybitny heraldyk, autor „Herbarza Polskiego”.
1945
Nacjonalizacja
Po wojnie majątek zostaje upaństwowiony i rozparcelowany; pałac zmienia funkcje wielokrotnie – od siedziby Instytutu po prywatny ośrodek konferencyjny.
1970
Polska Akademia Nauk – Instytut Chemii Fizycznej
Instytut przejął pałac z myślą o ulokowaniu w nim Laboratorium Sygnałów Progowych – jednostki badawczej prowadzącej prace wymagające środowiska wolnego od zakłóceń elektromagnetycznych. Oprócz przestrzeni laboratoryjnych w budynku znajdowały się także pokoje gościnne, przeznaczone dla pracowników Instytutu.
LATA 90. XX W.
Powrót do Rodziny
Po przemianach ustrojowych rodzina spadkobierców odzyskuje prawa do majątku.
DZISIAJ
Nowy rozdział – Fundacja Świdno
Marcin Rusak podejmuje się rewitalizacji pałacu i otwiera go na sztukę, naukę i edukację poprzez powołanie Fundacji Świdno.
